Hashimoto Var, TSH Normal Ama Şikâyetlerim Devam Ediyor: Nedeni Hala Tiroid mi?

“Hashimoto hastasıyım, o yüzden kilo veremiyorum.”

“TSH normal ama saçım hâlâ dökülüyor. Hashimoto’dan olabilir mi?”

“Tiroid değerlerim düzeldi ama hâlâ kabızım.”

“Anti-TPO’m yüksek. Demek ki hastalığım hâlâ çok aktif.”

Hashimoto tanısı alan kişilerde bu cümleleri çok sık duyuyorum.

Çünkü Hashimoto ile saç dökülmesi, kilo alma, kabızlık, yorgunluk ve zihinsel yavaşlama gibi belirtiler arasında gerçekten bir ilişki var.

Ama burada önemli bir ayrım var:

Hashimoto otoimmün bir tiroid hastalığıdır. Hipotiroidi ise tiroid bezinin vücudun ihtiyacı kadar tiroid hormonu üretememesi durumudur.

Hashimoto zaman içerisinde hipotiroidiye yol açabilir. Fakat Hashimoto tanısının olması, kişinin hayatı boyunca yaşadığı her şikâyetin tiroid hormonlarından kaynaklandığı anlamına gelmez.

Üstelik tedaviyle tiroid fonksiyonları normal düzeye geldiyse tablo biraz daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Hashimoto nedir?

Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid dokusuna karşı antikor geliştirdiği otoimmün bir hastalıktır.

En sık baktığımız antikorlardan biri anti-TPO, diğeri ise anti-tiroglobulin (anti-Tg) antikorudur.

Hastalık yıllar içerisinde tiroid dokusunun hormon üretme kapasitesini azaltabilir ve bunun sonucunda hipotiroidi gelişebilir.

Ancak Hashimoto tanısı konduğu anda herkes hipotiroid değildir.

Bir kişinin tiroid otoantikorları pozitif olduğu halde TSH ve serbest T4 değerleri normal olabilir. Bu durumda kişi ötiroid, yani tiroid fonksiyonları açısından normal durumda olabilir. Amerikan Tiroid Derneği de antikorları yüksek fakat TSH ve serbest T4'ü normal olan kişilerde yalnızca antikor yüksekliği nedeniyle tiroid hormonu tedavisi gerekmediğini belirtiyor.

Hashimoto'nun belirtileri nelerdir?

Burada aslında önemli bir kavram karışıklığı var.

Yorgunluk, kilo artışı, kabızlık, soğuğa tahammülsüzlük, kuru cilt, depresif duygu durumu ve egzersiz kapasitesinde azalma gibi klasik yakınmalar özellikle Hashimoto sonucunda hipotiroidi geliştiğinde ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla:

“Hashimoto'm var, o yüzden kabızım.”

cümlesi her zaman doğru değildir.

Daha doğru soru şudur:

“Hashimoto tiroid fonksiyonlarımı bozuyor mu ve yaşadığım şikâyet gerçekten bundan mı kaynaklanıyor?”

TSH normalse Hashimoto belirti yapmaz mı?

İşte konunun en ilginç kısmı burası.

Buna da kesin bir “hayır” diyemeyiz.

Tiroid hormonları normal düzeye gelmesine rağmen bazı Hashimoto ve hipotiroidi hastalarında yorgunluk, kilo problemi, bilişsel yakınmalar veya genel olarak yaşam kalitesinde azalma devam edebiliyor.

Tedavi altında biyokimyasal olarak ötiroid hale gelen hipotiroidi hastalarında yapılan çalışmalar, yaklaşık %10–15'lik bir grupta kalıcı semptomların bulunabildiğini bildiriyor.

Hashimoto'ya özel çalışmalar da tiroid otoimmünitesi ile ötiroid kişilerde devam eden semptomlar veya daha düşük yaşam kalitesi arasında bir ilişki olabileceğini gösteriyor.

Ama burada özellikle “ilişki” kelimesinin altını çizmek gerekiyor.

Çünkü henüz:

“Anti-TPO yüksek olduğu için saçınız dökülüyor.”

veya

“TSH'niz normal olsa bile Hashimoto kilo aldırıyor.”

şeklinde doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurabileceğimiz kadar güçlü kanıtımız yok.

Bu konudaki olası mekanizmalar hâlâ araştırılıyor ve nedensellik net olarak gösterilmiş değil.

Anti-TPO yüksekse hastalığım daha mı kötü?

Bu da hastalarda çok sık karşılaştığım bir düşünce.

Anti-TPO, Hashimoto tanısında bize yardımcı olur. Ancak tiroid bezinin şu anda ne kadar iyi çalıştığını gösteren bir hormon testi değildir.

Tiroid fonksiyonunu değerlendirmede TSH ve serbest T4 gibi hormon değerleri çok daha önemlidir.

Üstelik anti-TPO düzeyini tekrar tekrar ölçerek levotiroksin tedavisinin başarısını takip etmek genel olarak gerekli değildir. Amerikan Tiroid Derneği de antikor düzeylerinin takibinin hipotiroidinin gelişimini veya tedavi yanıtını değerlendirmede yararlı olmadığını belirtiyor.

Bu nedenle:

“Anti-TPO hâlâ yüksek, demek ki tiroid tedavim işe yaramıyor.”

sonucuna varmak doğru değildir.

Ve levotiroksin dozunu anti-TPO'yu düşürmek amacıyla artırmayız.

TSH normal ama saçım dökülüyor. Hashimoto'dan olabilir mi?

Olabilir demek kolay.

Ama “Kesin Hashimoto'dandır.” demek doğru değil.

Saç dökülmesinin çok sayıda nedeni vardır.

Demir eksikliği, telogen effluvium, yetersiz protein veya enerji alımı, bazı vitamin-mineral eksiklikleri, hormonal değişiklikler, hızlı kilo kaybı, stres, geçirilen hastalıklar, bazı ilaçlar ve androgenetik saç dökülmesi bunlardan yalnızca birkaçıdır.

Dolayısıyla tiroid fonksiyonları uygun şekilde düzenlenmiş bir Hashimoto hastasında saç dökülmesi devam ediyorsa:

“Hashimoto'n var, normal.”

deyip geçmek yerine saç dökülmesinin diğer olası nedenlerini de araştırmak gerekir.

TSH normal ama kilo veremiyorum. Hashimoto yüzünden mi?

Hipotiroidi enerji metabolizmasını etkileyebilir ve kilo artışına katkıda bulunabilir.

Fakat tiroid fonksiyonları tedaviyle normal hale geldikten sonra devam eden kilo problemini otomatik olarak Hashimoto'ya bağlamak doğru değildir.

Beslenme, fiziksel aktivite, uyku, yaş, kas kütlesi, menopoz/perimenopoz dönemi, kullanılan ilaçlar ve metabolik durum gibi birçok faktör birlikte değerlendirilmelidir.

Buradaki başka bir hata da:

“Kilo veremiyorum, o zaman tiroid ilacımın dozunu biraz daha artıralım.”

düşüncesidir.

TSH'yi gereğinden fazla baskılayacak şekilde tiroid hormonu kullanmak çözüm değildir ve aşırı tedavinin özellikle kardiyovasküler sistem ve kemik sağlığı açısından riskleri olabilir. Normal TSH'ye rağmen semptomları gidermek amacıyla levotiroksin dozunun artırılması güncel değerlendirmelerde genel olarak önerilmemektedir.

TSH normal ama kabızım. Tiroidden olabilir mi?

Hipotiroidi gerçekten kabızlığa neden olabilir.

Fakat tiroid fonksiyonları normal olan bir kişide devam eden kabızlığın da başka nedenleri olabilir.

Beslenme ve lif miktarı, sıvı tüketimi, kullanılan ilaçlar, fiziksel aktivite, IBS-C, bağırsak motilitesi ve pelvik taban fonksiyonları bunlardan bazılarıdır.

Bu nedenle:

“Hashimoto'm var, bağırsaklarım zaten yavaş çalışır.”

düşüncesini doğru bulmuyorum.

Hashimoto tanısı, kabızlığın diğer nedenlerini araştırmayı bırakmamız için bir neden değildir.

TSH normal ama hâlâ çok yorgunum. Neden?

Aynı yaklaşım yorgunluk için de geçerli.

Hipotiroidi yorgunluk yapabilir.

Ama yorgunluk tıptaki en özgül olmayan belirtilerden biridir.

Uyku kalitesi, uyku apnesi, demir eksikliği, B12 veya folat eksikliği, glukoz metabolizması, beslenme, yoğun fiziksel veya zihinsel yük, bazı ilaçlar ve psikolojik faktörler dahil çok sayıda durum yorgunluğa katkıda bulunabilir.

Dolayısıyla:

TSH'nin normal olması “şikâyetiniz gerçek değil” anlamına gelmez.

Ama:

Hashimoto tanısının olması da “şikâyetinizin nedeni kesinlikle tiroid” anlamına gelmez.

Bence bu iki cümleyi birlikte söylemek çok önemli.

“Değerlerim normal, o zaman hiçbir şeyim yok” demek doğru mu?

Hayır.

Bence hastaların diğer taraftan karşılaştığı önemli bir problem de bu.

Bir insan:

“Çok yorgunum.”

“Saçım dökülüyor.”

“Kilo veremiyorum.”

“Bağırsaklarım çalışmıyor.”

diyorsa ve tiroid değerleri normalse doğru cevap:

“TSH normal, sizde hiçbir şey yok.”

olmamalı.

Doğru soru:

“Peki bu şikâyetlerin başka hangi nedenleri olabilir?”

olmalı.

Çünkü laboratuvar değerlerinin normal olması kişinin yaşadığı şikâyeti ortadan kaldırmaz.

Sadece olası nedenlerden birini daha az olası hale getirebilir veya başka nedenlere bakmamız gerektiğini gösterebilir.

Ben Hashimoto'ya nasıl yaklaşıyorum?

Hashimoto tanısı olan ve:

“Değerlerim normal ama ben hâlâ iyi hissetmiyorum.”

diyen bir hastada iki uç yaklaşımı da doğru bulmuyorum.

Birincisi:

“Hashimoto'n var. Bütün bunlar ondan, yapacak bir şey yok.”

İkincisi:

“TSH normal. O halde hiçbir problemin yok.”

Ben önce gerçekten tiroid fonksiyonlarının uygun şekilde düzenlenip düzenlenmediğine bakarım.

Kullanılan ilacın dozu ve kullanım şekli uygun mu?

İlaç emilimini etkileyebilecek başka ilaç veya takviyeler var mı?

TSH ve gerekli durumlarda diğer tiroid parametreleri nasıl?

Sonra hastanın asıl şikâyetine dönerim.

Saç dökülüyorsa saç dökülmesinin diğer nedenlerini araştırırım.

Kabızsa bağırsaklarını değerlendiririm.

Kilo problemi varsa yalnızca tiroidine değil; beslenmesine, aktivitesine, uyku düzenine, kas kütlesine, hormonal ve metabolik durumuna bakarım.

Yorgunsa “Hashimoto yorgunluğu” deyip dosyayı kapatmam.

Gerekli gördüğüm laboratuvar değerlendirmelerini yapar; saptanan eksiklik veya hastalıkları tedavi ederim. Beslenme ve yaşam tarzını değerlendirir, uygun hastalarda ihtiyaç doğrultusunda oral vitamin-mineral desteklerinden veya diğer destekleyici tedavilerden yararlanabilirim.

Ama bütün bunları yaparken Hashimoto'nun otoimmün bir hastalık olduğunu da yok saymam.

Çünkü bugün bildiğimiz kadarıyla, biyokimyasal olarak ötiroid bazı Hashimoto hastalarında devam eden semptomlar gerçekten görülebiliyor ve otoimmünitenin bunda rol oynayıp oynamadığı bilimsel olarak hâlâ araştırılıyor. 

Benim için mesele hastaya:

“Her şey Hashimoto'dan.”

demek de değil,

“TSH normal, hiçbir şeyin yok.”

demek de değil.

Hashimoto tanısı, diğer nedenleri araştırmayı bırakmamız için bir neden değildir.

Çünkü hastayı yalnızca TSH değerinden ibaret görmediğimiz gibi, yalnızca Hashimoto tanısından ibaret de görmemeliyiz.